Ida Brottmann Hansens zoektocht naar beeld en identiteit

Moet een kunstenaar aanwezig zijn bij de tentoonstelling van zijn werk? Deze vraag dringt zich op bij mijn bezoek aan de presentatie van Ida Brottmann Hansen op de Graduation show van de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam, waar ze haar studie aan de opleiding Fine Arts afsluit. De opstelling van haar werk bestrijkt meerdere ruimtes en bestaat uit schilderijen, foto’s en een permanente performance door een zestal jonge meisjes. Ergens halverwege deze opstelling zit een jonge vrouw die de bezoeker vriendelijk toeknikt en daarmee de idee wekt de kunstenaar zelf te zijn. Dat is ze echter niet, ze vertegenwoordigt haar. Ida Brottmann Hansen heeft ervoor gekozen om haar werk niet zelf toe te lichten, ze laat dit over aan een kennis.

Nu is deze aanpak niet helemaal nieuw. Bij de solotentoonstelling van Maurizio Cattelan in het Guggenheim in New York in 2011 koos de kunstenaar ervoor om dubbelgangers in te zetten om zijn werk toe te lichten. Hiermee wekt de kunstenaar de indruk een uitleg uit de tweede hand te prefereren boven ‘the real thing’ en doet daarmee ook een ferme uitspraak over kunstenaarschap, authenticiteit en – eveneens – de uniciteit van een kunstkritiek.

Wat krijgt de kijker te zien in de opstelling van Ida Brottmann Hansen?

Als eerste een realistisch geschilderd portret van de slapende kunstenaar. Het portret is gemaakt in een fotorealistische stijl. De uitleg van de plaatsvervangende kunstenaar leert ons dat dit schilderij niet door de kunstenaar zelf is gemaakt, maar een reproductie is  in olieverf van een kleurenfoto. Dit heeft Ida Brottmann Hansen laten doen in China. Op een ambachtelijk perfecte manier is de foto vergroot overgezet op doek. Bovendien is de foto niet door de kunstenaar zelf gemaakt, maar door Brottmanns vriend. Wie is hier dus de echte kunstenaar?

Laten we eerst even verder lopen. In een aangrenzende ruimte liggen pastelkleurige ballonnen op de vloer en klinkt uit luidsprekers discomuziek uit de jaren tachtig. Whitney Houston maakt ons duidelijk dat ze wil dansen. Op bankjes tegen de muur zitten zes jonge meisjes in feestelijk uitgaanstenue verveeld voor zich uit te kijken. Hun blik is verloren in een staar en het is niet mogelijk om oogcontact te krijgen. Hun hele outfit is perfect, van de gelakte nagels tot hun restylede kapsels en tattoos. Maar hun ongenaakbaarheid is dat ook. Dit zijn geen muurbloempjes, dit zijn vamps, gekleed voor de jacht. Hun aankleding is een harnas dat de wereld buiten wil houden.

Dit beeld roept herinneringen op aan de video’s van Rineke Dijkstra die momenteel in De Pont in Tilburg te zien zijn waarop jonge mensen in uitgaanstenue met naveltruitje en handtasje staan te dansen. Op uitnodiging van de fotografe tonen ze hun dansvaardigheden. Dat roept een zeker gevoel op van vertedering: zo dichtbij, zo kwetsbaar is alles nog.

Bij de performance van Ida Brottmann Hansen is van vertedering geen sprake, hier heerst pure gêne. Gêne om dit leefgebied binnen te treden en te merken dat contact niet gewenst is. De meisjes mogen van de kunstenares niet dansen en niet spreken. Wat rest is de in zichzelf gekeerde verveelde en boze blik.

Om de hoek van de dansvloer hangt een reproductie van het meisje met de parel van Johannes Vermeer. Keurig verpakt in plastic, gekocht bij de Kwantum. Daarnaast hangt een foto van de kunstenaar als veertienjarig meisje. Dat weten we van de vertegenwoordiger van de kunstenaar. Maar ook zonder deze toevoeging zien we de overeenkomst tussen de ‘Vermeer’, deze foto en de meisjes in de danszaal. Alle onderdelen gaan over identiteit en beeldvorming. Ook ‘Vermeers’ portret is een registratie van een meisje, we zouden dat door de iconische werking van het schilderij bijna vergeten. Ida Brottmann Hansen neemt ons mee in de zoektocht naar beeld en imago. Het beeld van de slapende kunstenaar is een intiem beeld dat door de reproductie verandert in de algemene beeldvorming. We weten niet wat de vriend bezielde om deze foto van haar te maken. Door de foto vervolgens te laten schilderen, plaatst de kunstenaar het werk in een algemeen kader van waarden. Als kunstwerk is het ontdaan van de persoonlijke anekdotiek en wordt het algemeen bezit. Dat het werk bovendien is uitbesteed aan ambachtslieden aan de andere kant van wereld, geeft het nog een extra dimensie. Waar is Ida Brottmann Hansen gebleven? De reden dat ze niet ter plekke haar eigen werk komt toelichten, past in ditzelfde onderzoek. Moet de kunstenaar dit zelf doen? En waarom dan? Aan welk beeld moet een kunstenaar voldoen?

Ik merk dat Brottmann Hansens afwezigheid me intrigeert. Die afwezigheid geeft bovendien een sterke gelaagdheid aan het werk. In de verbeelding van deze portretten van jonge vrouwen is de afwezigheid van de kunstenaar een juiste toevoeging. Zoals je in China een foto op doek kunt laten overschilderen door een anonieme maker, zo kun je je als autonoom kunstenaar laten vertegenwoordigen door een plaatsvervanger. Ik ben blij met de toelichting van Brottmann Hansens vervanger, maar nog meer door het inzicht dat de afwezigheid van Ida Brottmann Hansen essentieel is om dit werk te laten slagen.

IMG_1597 IMG_1596 (1)

Damien Hirst in Venetië

 Afbeelding hirst Afbeelding99  Afbeelding88

 

 

Je kunt dit jaar in Venetie niet om Damien Hirst heen. Niet door de vele affiches die in de stad oproepen voor Treasures from the wreck of the unbelievable, maar ook niet door de koortsachtige verwachting die is opgeroepen. De beelden in de kranten en kunstbladen en op de kunstsites roepen vraagtekens op.  Is het echt zo megalomaan, hoe heeft hij dit geflikt? Je wil het met eigen ogen zien. Dus meldde ik me bij het Palasso Grassi, een van de twee plaatsen waar Hirst is neergestreken. Zodra je de deur bent gepasseerd kun je niet om het enorme gevaarte heen dat in de hal de hele drie verdiepingen vult. Een gigantisch bronzen hoofdloos fantasiewezen. Je vraagt je af hoe ze dit beeld, dat tonnen moet wegen, dit palasso hebben binnengebracht. Onderzoekt wijst echter uit dat het hier geen bronzen beeld betreft,  maar een beeld van kunststof dat in delen via de poort aan de kanaalzijde is binnengebracht. Het geheel is echter zo perfect afgewerkt dat je moeite moet doen om deze illusie te doorbreken. Dat geldt ook voor de aangebrachte sporen van koraal en algen die het geloofwaardig moeten laten lijken dat dit beeld uit de diepte van de zee is opgedoken. Want dat is het verhaal. De hele collectie kunstwerken zou opgedoken zijn uit een scheepswrak.

 

Hirst 2

'Somewhere between lies and truth lies the truth'. Deze knullige semi tegelwijsheid staat boven de ingang van het Punta della Dogana, het museum van de Pinault Collection. Tevens vormt het echter het overvleugelende credo van deze tentoonstelling. Hirst neemt je mee in een fake-wereld waarin hij je doet geloven dat de tentoongestelde beelden, munten en andere artefacten echt zijn. Terwijl hij je al snel uit deze illusie haalt als hij bij de opgedoken beelden afbeeldingen van fabelwezens en zelfs disneyfiguren toont. De waarheid is een leugen. Maar wat is het dan? Is het een grap? Zo heb ik wel een tijd rondgelopen. Hirst als een soort nieuwe Koons, die de werkelijkheid tot in de perfectie in marmer, brons of goud laat afbeelden (want hij heeft dit niet zelf gedaan). Maar dan vallen de bijpassende museumkaartjes op die tot in de kleinste details de beelden proberen te duiden en te verklaren. En al dwalend door de ruimtes van het Palasso Grassi en het Punta della Dogana, besefte ik dat het Hirst menens is, hier staat de hele wereldcultuur te kijk. Als een soort vondst van na de zondvloed waarin Hellinistische en Egyptische cultuur evenwaardig is aan de hedendaagse vermaakcultuur van Disney of de artificiële wereld van games. Zelfs vermenging vindt plaats als hij op Een Egyptische buste tatoeages laat uithouwen en deze vervolgen zonder ironie gaat verklaren in de bijgeleverde beschrijving. Alles komt langs, zelfs de kunstenaar zelf, die hij als 'collector' afbeeldt. Is dit ironie? Zo voelt het voor mij niet. Door alle schandalen heen, zie ik in het werk van Hirst het bindende motto, de strijd van de mens met de eigen sterfelijkheid. Dat was in de haai zichtbaar, in de schedel, en in alle vitrines met pillen en operatiekamerrestanten. Zijn we hier getuige van de sterfelijkheid van een cultuur? Het lijkt er wel op. Langzaam overviel me  het gevoel dat we in een museale context terugkijken op een globale cultuur, van de Maya's tot de postmoderne uitingen van nu, waarin de kunstenaar zich het recht voorbehoudt om daarin zijn fantasie te gebruiken. Net zoals Tarentino in Inglorious basters Hitler toch laat omleggen door de wraakzuchtige Joden, neemt Hirst hier een loopje met historie en creëert zijn eigen werkelijkheid, zijn eigen waarheid tussen leugen en waarheid in.

Afbeeldin hirst 2

Biënnale van Venetië 2017 deel 2

Afbeelding1

Deze Biënnale is geïnspireerd door het humanisme zegt conservatrice Christne Magel. De kunstenaar staat centraal in een tijd van grote turbulentie, economische crises, migratie, terrorisme. Geijkte patronen zijn aan het verschuiven en de kunstenaar stelt ons in staat om onze zienswijze te spiegelen aan die van hem of haar. Niet vanuit een betweterigheid, misschien is het niet-weten eerder een kenmerk. Het is de verbazing, het ongeloof of de verwondering die ons de ogen kan openen. En dat begint al bij het Hollandse paviljoen waar Wendelien van Oldenborgh ons meeneemt in een film van 15 minuten die ze in één take heeft opgenomen in en rond de St Bavokerk in Pendrecht, Rotterdam. In een visuele collage van beeld, gesproken tekst en muziek  in een omgeving met de Mondriaankleuren, geel, rood en grijs, belicht ze de recente geschiedenis van Nederland toegespitst op de al of niet aanwezige politieke en sociale veranderingsgezindheid. En het kerkgebouw speelt daarin ook een rol.

Afbeelding3

De wijk Pendrecht die ooit ontworpen werd door een door De Stijl en het Bauhaus beïnvloede architecte (Lotte Stam-Beese), is een typische naoorlogse wijk waarin functionaliteit een belangrijke rol speelt. Achteraf blijken het juist de wijken te zijn die staan voor oersaaie leefomgeving waarin de menselijke maat ver te zoeken is. Tegen dit decor van de St Bavo horen we over de revolutionaire beweging uit Suriname en de sociaal politieke situatie in het naoorlogse Nederland. Af en toe speelt een band en wordt ter afsluiting door een groep jongeren een hoopvol lied gezongen, dat de revolutionaire geest weer naar 2017 lijkt te verplaatsen. En de kunstenaar geeft ons een kijkje in een weliswaar onbekend verleden, maar biedt ook weer hoop voor de toekomst.

In die zin lijkt het Nederlandse paviljoen veel op het Spaanse waar op meerdere videoschermen groepen door een stedelijke omgeving optrekken en als een soort arbeidersbeweging een nieuwe omgeving creëren. Met vaandels en megafoons. Centraal staat een uit blik opgetrokken maquette van architectuur die in Spanje is neergezet in de vorige eeuw.

Deze hoopvolle volksbeweging is in het Russische paviljoen ver te zoeken. Hier marcheren hordes uniforme wezens door de ruimte. Met een speciale app kun je de artificiële wezens zien worstelen in blokken witte materie waaruit ze zich proberen te bevrijden. Hier is de hoop verdwenen. Net zo als in het Duitse paviljoen dat dit jaar de gouden leeuw heeft gewonnen. Er stond een lange rij belangstellenden in de regen. Slechts tussen 12 en 2 is het paviljoen gevuld met jonge acteurs die verveeld rondhangen en geen enkele blijk van belangstelling tonen voor de mensen die over glazen platen boven hen lopen.

Afbeelding5

Afbeelding6

In het Belgisch paviljoen was werk te zien van de fotograaf Dirk Braeckman. Verstilde foto's op het breukvlak tussen schilderkunst en fotografie. Maar het is net alsof het niet stil mag zijn. Er zijn statements nodig. Je merkt  gaandeweg dat het bijna not-done is om als kunstenaar alleen maar mooi, verstild werk te maken. Er is een soort nieuw engagement nodig. Zonder dat je als kunstenaar activist wordt en op de barricaden moet.

Afbeelding7

Small_White_Pebble_Cir M in het M

Zondag 9 juli geef ik de laatste workshop Mindful in het Museum vóór de zomer. In augustus is er geen workshop

Laat je meevoeren in de wonderbaarlijke wereld van kunst en ontmoet jezelf in het kunstwerk.

In twee uur tijd gaan we twee kunstwerken bekijken, zien en gewaar worden.

Ontdek dat de grens tussen het kunstwerk en jou verdwijnt en dat je samenvalt.

Het kunstwerk vindt jou, je hoeft niet te zoeken.

Om 11.15u. starten we in museum Boijmans in Rotterdam

Biennale Venetie 2017 Philip Guston in de Academia

Wanneer de lelijke fabrieksterreinen gaan wijken voor de lange brug over de lagune naar Venetië lijkt het alsof de hele atmosfeer omdraait, het tempo verandert, zelfs de geur anders wordt. Je bent nu in de stad die haar verleden zo meezeult dat ze langzaam in het water dreigt te gaan zinken. Op de Piazzale Roma stopt het verkeer, de trams, de bussen, taxi's en ben je aangewezen op óf de waterbus óf je gaat lopend de stad te lijf. Ik steek de met trappen bedekte brug over en raak verstrikt in een wirwar van steegjes, kades, straatjes die op een mysterieuze manier allemaal naar de Rialtobrug of Piazza San Marco leiden. De eerste keer probeerde ik nog angstvallig structuur aan te brengen in de route. Nu sla ik elke keer weer een ander hoek om en vertrouw me volledig toe aan de stad.

 

unnamed

De cafés lachen en geuren je toe. Op elke hoek is een overheerlijke cappuccino te krijgen. Het is de vijfde keer dat ik in deze stad ben, en elke keer is het een verrukking. Je waant je terug in de tijd van Goldoni, de tijd van Shakespears Othello of de Koopman van Venetië. Om elke hoek kan Cassanova je tegemoet treden.

Maar, daar kom ik niet voor. Het is is niet het verleden wat lonkt in Venetië, het is het heden en de toekomst. Ik kom voor de Biënnale, het tweejaarlijkse centrum van de moderne, hedendaagse kunt in de wereld.

Ik ben vandaag om 15u. geland op Marco Polo, dus voordat ik goed en wel in Venetie ben, is het sluitingstijd van de tentoonstellingen. Maar, niet van de Academia, die tot 19u. geopend is. Dus al zwervend bereikte ik voor sluitingstijd de Academia en zag de tijdelijke tentoonstelling Philip Guston and the poets.

Met mijn CJP-kaart en de bevestiging dat ik een 'artteacher' was, kwam ik gratis binnen.

unnamed (15)

 

Guston verschilt van veel kunstenaars door zijn omgekeerde ontwikkeling. De werken uit de jaren vijftig dragen het wilde pasteuze van het abstract expressionisme. Wilde werken die heel nieuw aandoen. Ik kende deze ontwikkeling van hem nog niet. Maar dan vindt Guston al vlug zijn bekende figuratieve vocabulaire, de schoenen, sigaretten, en gloeilampen. De tentoonstelling legde een link met de schilderkunst uit de renaissance en met de poëzie. Massacio en Pierro dela Franscesca vulde de eerste verbinding en dichters als Yeats, T.C. Elliot de tweede. Voor Guston zijn de voorwerpen geen realistische afbeeldingen, maar een soort iconografie uit zijn jeugd waarin hij de opdracht ziet om ze af te beelden als een optische logica. Hij is als kunstenaar een intermediair tussen individueel weten en de buitenwereld. Zijn beelden stollen als het ware in de realiteit en bevinden zich in een soort tussenwereld, zoals de anima van Jung. Op de plek waar individuele binnenwereld en de buitenwereld elkaar raken, ontstaan de mythische vormen van het onderbewustzijn. De beelden worden daarmee buiten de tijd geplaatst, zonder verleden of toekomst als alleen maar feiten in het nu. De verbinding met de poëzie bestaat misschien wel daarin  dat T.S. Eliot ooit schreef: goede poëzie roept geen emoties op, maar bevrijd juist van emoties. Zo bevrijden de werken van Guston van emoties in plaats van ze op te roepen. En dichter en schilder naderen elkaar in de doodtijding in East Coker:' in my beginning is my end. In my end is my beginning.

unnamed (2)

 

Uiteraard wilde ik de heilige Ontkommer van Jheronimus Bosch graag weerzien. In de grote zaal waar ik het de vorige keer gemist had omdat het in restauratie hing het samen met de woestijnheilige en de hellevisioenen. Tot mijn verbazing kon ik tot op centimeters bij het werk komen. Maar er klopte iets niet. Het bleken replica's te zijn. De originelen hangen in het Dogenpaleis op een tentoonstelling over Bosch en Venetië. Later liep ik tegen het werk Banket in het huis van Levi van Veronese aan. Ik had dit werk behandeld in een van mijn colleges in de 25 revoluties in de kunst over de uitwerking van de contrareformatie. Veronese schilderde dit laatste avondmaal voor het Benedictijner klooster St Giovanni e Paulo in Venetië als vervanging van het bij brand verloren gegane werk van Titiaan. Omdat de inquisitie het te profaan vond, veranderde Veronese de titel. Hier zag ik dat het werk fenomenaal en muurvullend is.

Bij schemering orden de straatjes van Venetië nog mysterieuzer en camoufleren ze de moderne aanvullingen als hinderlijke anachronismen. unnamed (1) 

Wat kost dat, zo`n schilderij?

Wat kost dat, zo'n schilderij?


Ik probeer het onderwerp zoveel mogelijk te vermijden, maar soms ontkom ik niet aan de vraag: "Wat kost zo'n schilderij?" Misschien komt het door de Hollandse koopmansgeest, dat deze vraag gesteld wordt. Of door de zuinigheid die onze cultuur mede bepaalt, maar het valt op dat deze vraag altijd ondergronds borrelt. En niet alleen bij de bezoekers van musea en tentoonstellingen, de gemiddelde journalist ruikt nieuwswaarde als het gaat om de fenomenale bedragen die er voor kunst betaald worden op de internationale veilingen.

 


Ik ontkom niet aan de indruk dat de vraag naar het kostenplaatje ook een verkapt oordeel is. Kun je het geld niet beter besteden? Er zijn toch legio bestedingen te bedenken die meer te rechtvaardigen zijn dan kunst.

Je ontkomt niet aan de onlosmakelijke band tussen kunst en geld. Van de Bourgondische hertogen tot de Medici in Florence, van de Rockefellers tot de Arabische emiraten, kunst is onlosmakelijk verbonden met geld. Het is vaak tot een statussymbool verworden.

Maar er is een ander opmerkelijk verschijnsel. Er openen steeds meer privé kunstcollecties de deuren, museum Voorlinden, de Menil collection in Houston. Nieuwe musea ontstaan vanuit privé collecties. Verzamelaars die misschien vanuit winstbejag of de behoeft om zich te profileren kunst aankochten, stellen nu de collectie ter beschikking aan de gemeenschap. En vanouds hebben Boijmans en van Beuningen en Kroller Müller hetzelfde gedaan. Wat moet dat niet gekost hebben?

Afbeeldingsresultaat voor museum boijmans gebouw

Blijkbaar ontstaat er bij verzamelaars een motief dat voorbijgaat aan het economische. Blijkbaar roept kunstbeleving een behoefte op om te delen. Om anderen deelgenoot te laten worden van iets dat voorbij ratio gaat. Iets dat misschien de essentie van kunst en kunstbeleving is. Deze essentie is voor iedereen verschillend, maar de moeite waard om te onderzoeken door een bezoek te brengen aan een kunstcollectie. En alleen al door het feit dat kunst blijkbaar altruïsme oproept, is het voor mij voldoende gelegitimeerd.
Mijn standaard antwoord is dan ook, het is al van jou, wat doet de prijs ertoe? Je kunt jouw kunstwerken elke dag bezoeken, behalve maandag want dan zijn de musea dicht.
 

Symposium Mindfulness and Art in the National Gallery

Op maandag 28 november was ik als gastspreker op het symposium Mindfulness and Art in de National Gallery in Londen. Het is mooi om te zien dat op verschillende plekken op de wereld Mindfulness als methode wordt gebruikt om mensen dichter bij kunst en daarmee dichter bij zichzelf te brengen. In de National Gallery gebeurt dit en ook in de Gallery of Art in Manchester.

Een mooi symposium met enthousiaste, betrokken mensen.

 

Wat ligt er besloten in het staren?

In mijn loopbaan als leerkracht heb ik heel wat starende kinder- en adolescentenogen gezien. De les vordert, de moeilijkheidsgraad stijgt, en ondanks mijn verwoede poging om mijn stem interessant te laten kinken, gaan de ogen van de leerlingen op staar. Als didacticus en pedagoog wist ik dan dat het tijd werd voor variatie.

Dit staren is echter ook een interessant fenomeen. We associëren het vaak met slaap en vermoeidheid. Geloof me, dat laatste was bij die leerlingen echt niet aan de hand, want bij de bewegingsles die als variatie volgde, deden ze fanatiek mee. Het staren is een vorm van losmaken van de buitenwereld. Het lijkt alsof het zoeklicht van de aandacht van buiten naar binnen gericht wordt. Jammer dat door de slaap die erop volgt we ons niet bewust zijn van wat er gebeurt.
In de workshop Mindful in het Museum vraag ik de deelnemers ook om hun ogen in een staar te brengen. Ik vraag hen echter ook om daar met al hun bewustzijn bij te blijven. Staren en ondertussen precies gewaar zijn van wat er gebeurt. En dat gewaarzijn behelst enerzijds het optische, maar ook het fysieke, wat er gebeurt in het lichaam. Kun je de opkomende slaperigheid waarnemen? De Engelsen hebben twee termen voor het fenomeen. To stare en to gaze. Waarbij to stare voor de handeling staat en to gaze voor dit fenomeen erom heen.


We kennen dit staren ook als we ons in het verkeer begeven. Terwijl we luisteren naar de autoradio of midden in een conversatie met een medereiziger zijn, zijn we ons als chauffeur toch bewust van alle bewegingen op de weg. De fietser van links is allang door het oog waargenomen, de auto die je dreigt af te snijden is al het hele traject in beeld. Het lijkt wel alsof het oog functioneert zonder dat ‘ik’ me ermee bemoei. Het oog lijkt wel een eigen intelligentie te bezitten en niet afhankelijk te zijn van de bewuste keuzes die ik maak. Het oog neemt de fietser waar, ik moet benoemen dat deze fietser onder de auto dreigt te komen. Het oog neemt de naderende auto waar, ik benoem de kleur en het merk van de auto. Neurologisch gaat het ook echt zo. Het gedeelte in de hersenen dat de beelden van het netvlies ontvangt, ligt op een andere plek dan het deel dat de informatie codeert in taal of het besluit tot handelen neemt.


Bij Mindful in het Museum koppelen we bewust deze twee delen los. Door naar een kunstwerk te staren laat je alle informatie toe. Je ogen openen zich en ontvangen behalve een beeld van het kunstwerk aan de muur of op de sokkel, ook de muur zelf, en de vloer, het plafond en alle obstakels eromheen. Je bevind je als het ware voor een optische cirkel van 360 graden met visuele prikkels. De staar die we nu aannemen is echter in het volle bewustzijn. Je kunt je bewust worden van de drang om te gaan ‘kijken’, d.w.z. naar de voorstelling te gaan grijpen met je ogen en het gebied van de interpretatie binnen te gaan. ‘Het is een groene boom of een rood huis etc.’  De bedoeling is nu echter dat je bij de staar blijft, het gedeelte in de hersenen dus prikkelt dat alleen de visuele informatie toelaat. Je kijkt nu als een nieuwgeboren mens. Er is alleen beeld, kleur, vorm en beweging. En het vraagt veel moed en vertrouwen om hier bij te blijven. Terwijl alles in je roept om interpretatie, concept, herinnering, duiding of wat dies meer zij, blijf je in de staar. Je ontslaat je ogen van de alertheid waar we normalerwijze inzitten. De visuele verbinding die we in ons dagelijks leven met de wereld maken, is er een van alertheid. Wees op je hoede. Het is de stimulus voor de respons van fight of flight. En nu ontsla je jezelf van deze respons. Heb het vertrouwen dat het beeld genoeg is. Laat de kleuren toe zonder ze te benoemen, laat de vormen toe zonder ze te benoemen, neem de beweging waar zonder te reageren.
Bij veel deelnemers valt het op dat ze voortdurend pendelen in de behoefte om het beeld wel te grijpen. Maar ze pendelen ook in de primaire staar, waarin het beeld helder en stabiel blijft en af en toe wisselt in kleur en licht doordat de ogen steeds de nijging hebben om af te haken.
De kleuren lichten op en dimmen weer, het beeld vergroot als in een zoom en neemt weer af. Het is dan de kunst om aanwezig te blijven bij alles wat er ontstaat en het kunstwerk dus in alle hevigheid te laten zijn en jezelf toe te staan om ook helemaal te zijn. Er is geen moeten, je staat jezelf even toe om te midden van de fenomenen te verblijven.
In de mindfulness gaat het steeds om gewaarzijn van alle fenomenen zonder interpretatie. Daarmee ligt de nadruk op de puurheid van de lichamelijke ervaring. Alle denkactiviteit haalt je meteen uit deze nu-ervaring. Kunst zien, buiten alle interpretatieruimte, leidt tot een intiem, mindful samenzijn. Misschien kom je daarmee wel het dichtst bij de resonantie die de kunstenaar ooit voor ogen had bij de schepping van het kunstwerk.

Zondag 13 november 2016 is er om 11.15u. weer een workshop van mij in Museum Boijmans van Beuningen

aanmelden via de site van Museum Boijmans

 

MINDFUL IN HET MUSEUM

Mindful in het Museum


Wanneer lees of hoor  je in de regel iets over beeldende kunst?
Als het duur is of als er een schandaal is.
Inmiddels heeft kunst de naam  dat het duur, moeilijk en saai is. En dat is jammer.


De filosoof Emanuel Kant definieerde kunst al in de 18e eeuw als niet-functioneel. Het dient geen enkel doel. Maar dat wil niet zeggen dat het niet belangrijk is.
Kunst kan het leven vreugdevol en betekenisvol maken.
Tijdens de workshops Mindful in het Museum gaat het niet over geld. Het gaat zelfs niet over de kunstenaar of de context waarin het kunstwerk gemaakt is.
Het gaat over de toeschouwer, het gaat over jou.


Door langer voor het kunstwerk te gaan staan dan de zeven seconden die mensen  er gemiddeld voor uittrekken, kun je je bewust worden van het effect dat het werk op jou heeft.
Misschien kom je het gevoel van schoonheid tegen en kun je je afvragen wat er dan bij jou aangeraakt wordt. Misschien kom je echter ook weerstand tegen en ook dat is interessant om te onderzoeken.
Kortom, kunst kan je raken en je helpen in een bewustwordingsproces.
Je gaat van kijken naar zien naar gewaarzijn.


Gewaarzijn is het moment waarop jij en het kunstwerk samenvallen. Wanneer je lichaam meekijkt en wanneer het kunstwerk zich niet meer aan de muur of op de sokkel bevindt, maar ín jou.


‘Ik heb het gevoel dat ik dáár ben’, zei een deelnemer. ‘Het is net alsof dit beeld mij troost’, zei een ander.
Iemand merkte op dat ze nog nooit een museum zo volledig had gezien als door maar naar twee kunstwerken te kijken.
Want er wordt in twee uur tijd maar naar twee kunstwerken gekeken en daarmee krijg je de kans om je volledig gewaar te worden in dit kijkproces.
En dan zul je merken dat kunst vreugde kan brengen.  En je leven betekenis kan geven.


Mindful in het Museum:
– elke tweede zondag van de maand in Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam
– 20 september in het Stedelijk Museum in Amsterdam
– 21 september in het Gemeentemuseum in Den Haag
 

Zondag 10 april om 11.15u. Mindful in het Museum in Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam

Twee uur kijken naar twee werken, terwijl je meer zicht krijgt op jezelf. Voor de kunstenaar is het kunstwerk eindpunt. Voor jou is het een startpunt voor een reis naar binnen.

Aanmelden via de site van het museum: http://www.boijmans.nl/nl/7/kalender/calendaritem/1845/mindful-in-museum-boijmans-van-beuningen#FSTCTgzZyFl9WLjR.97