Mindful in het Museum zondag 10 januari 2016

Op zondag 13 december was er weer een workshop Mindful in het Museum in museum Boijmans van Beuningen aan het Museumpark in Rotterdam.

Beeldende kunst  laveert in het schemergebied van het zien. In de workshop proberen we van kijken naar zien naar gewaarzijn te bewegen.

Meestal houden we ons in een museum bezig met het object van het kunstwerk. Hoe oud is het, in welke stijl gemaakt, wie is de kunstenaar? Een gemiddelde museumbezoeker besteedt slechts 7 seconden aan het bekijken van een werk (waarvan het grootste deel van de tijd aan het lezen van het bijschrift). We nemen in de regel alleen maar waar en stellen de kunstenaar centraal. We herkennen misschien meer dan dat we echt zien.

Bij Mindful in het Museum staat de beschouwer centraal. Je open je voor het kunstwerk, maar blijft contact houden met wat er bij jou gebeurt. En dat heeft te maken met het lichamelijke gewaarzijn. Wat merk je in het lichaam. Welke lichamelijke sensaties treden op bij het beschouwen van het werk? Hierdoor blijf je in het ‘nu’ en schuiven mentale details op de achtergrond.

Door Mindful in het Museum treed je een totaal nieuwe manier van waarnemen binnen. Kunst gaat op een nieuwe manier leven en biedt je inzicht in jezelf. Je gaat geen kunst zien, je gaat kunst voelen.

Inschrijving voor de volgende workshop op 10 januari via museum Boijmans: http://www.boijmans.nl/nl/7/kalender/calendaritem/1841/mindful-in-museum-boijmans-van-beuningen        

Biënnale van Venetië

Het leek wel of Venetië spijt wilde betuigen voor het noodweer van gisteren. De zon stond  te stralen en zorgde voor een oogverblindend effect  boven de lagune. Vandaag bezocht ik de Giardini, het park dat al sinds 1885 onderdak biedt aan de landenpaviljoens. Ook waren er nu weer veel mensen op de been. Het was de laatste dag van de Biënnale. Hierna sluiten ze voor anderhalf jaar.


De Biënnale wordt met veel spektakel omgeven. Des te opmerkelijker is het dat dat niet de tendens is bij de uitvoerende kunstenaars. Het Nederlandse paviljoen biedt onderdak aan herman de vries die het kleine tot kunst verheft. Hij lijst gedroogde rietpluimen in en schrijft met verkoold hout op de muur: 'always to be to be to be.' Het 'zijn' als thema, als dat geen mindfulness is.


De bezoekers drommen binnen om zich te vergapen aan een cirkel van rozenknoppen of de vries' verzameling zeizen. Geen spektakel, alleen maar zijn.


Deze verzamelwoede van het kleine kwam ik vaak tegen op de Biënnale. Ook in woorden. Joana Hadjithomas en Khalil Joreige houden kleine observaties bij in een dagboek. Zo klein dat ze weer gaan leven als je het voorstellingsvermogen aan het werk zet. Een oogopslag van een voorbijganger, het geluid van een bel in de verte. Ze zetten de zintuigen weer aan. Op een tafel ligt een vuistdik boek met deze observaties waarvan je de bladzijden mag opensnijden. De wand is gevuld met tientalle zelfde boeken met daaronder de datum van notities. Een monnikenwerk of liever gezegd sisyphusarbeid. Want houden de observaties ooit op? In de aula midden in de Giardini lezen acteurs de notities voor en snijdt een van hen telkens de bladzijden open. Het geluid van het snijden en de voorgelezen notities worden akoestisch versterkt en door camera's opgenomen. Kleine observaties, genoteerd, voorgelezen en weer geregistreerd. Onwillekeurig roept dat bij mij de vraag op: ' Wat neem ik waar?'


Op een andere plek wordt het woord juist weer overvloedig. Omdat een onderliggend thema van deze Biënnale het boek 'Das Kapital' van Markx is (dat overigens ook integraal wordt voorgelezen), zie ik veel werken die zich verhouden met dit socialistisch beginsel. Op twee schermen toont Isaac Julien een college en discussie over het thema 'kapitalisme en kunst'. Het geluid van de registratie verwisselt steeds van luidspreker en sommige woorden worden in letters in het beeld geprojecteerd. Het gaat aan de ene kant over kapitalistische termen als rente en investeren tegenover woorden als emotie en integriteit. Een heel interessante discussie die ik zeker terug zou willen horen, want het werk hing in een trappenhal waar hele drommen bezoekers zo'n lawaai maakten dat ik veel niet kon verstaan. Woorden vervliegen in de herrie. Evenals in de video op drie schermen van Alexander Kluge waarin zoveel taal en beeld door elkaar wordt getoond dat het geheel zo verwarrend wordt dat het lachwekkend is. Een citaat bleef me bij: 'Hij gebruikt zoveel informatie als een walvis die plankton zeeft door de baleinen. Alles wat blijft hangen is bruikbaar.' Zo keek ik ook naar dit werk.





Voor het paviljoen van Urugay stond een rij wachtenden. Nieuwsgierig sloot ik aan om bij binnenkomst een ogenschijnlijk lege ruimte te zien. Bij nader onderzoek zag ik minuscuul kleine strookjes zeer precies uitgesneden papier die op de muur geplakt een oneindig labyrint van verdichting vormen als de plattegrond van een stad. Soms dicht op elkaar, dan weer verspreid. Pas als je met je neus op de muur keek, kon je het wonder ontdekken. Een werk van Marco Maggi dat je net zo verbijsterd achterlaat als de foto's van Andreas Gursky van mensenmassa's in Aziatische sweatshops of handelaren op de beursvloer.





'Das Problem ist nicht sich von unseren Illusionen zu befreien. Das Problem ist sich von Situationen zu befreien die Illusionen erforderen.'


En dan zijn we toch weer terug in de actualiteit. Misschien liggen de antwoorden niet meer in grote woorden, maar in het waarnemen van het kleine.

Biënnale van Venetië

Biënnale van Venetië All the world's Futures





Kun je de actualiteit buiten beschouwing laten als je naar kunst kijkt? Ik kon het in elk geval niet toen ik in Venetië de Arsenale betrad. De Biënnale, die eens in de twee jaar gehouden wordt en dit jaar voor de 56e keer, heeft locaties over de hele stad, maar speelt zich grotendeels of in de Giardini en in de oude scheepswerf, de Arsenale. Vandaag begon ik mijn bezoek aan de Biennale in deze Arsenale.


In een duistere ruimte flikkeren de neonletters van Bruce Naumann op. En of je nou links of rechts begint, er staat toch echt 'war'. En dan is de link al snel gelegd met de oorlog tegen IS, de oorlog tegen moslimextremisme. Zeker als de zaal verder bedekt is met bundels kapmessen van Adel Abdessened. Ook al noemt hij ze 'Nymphea', bij mij riep het eerder dood en verderf op dan de wonderschone waterlelies die ik van Monet ken. Naumann blijft stoïcijns zijn woordenbrei in kleurrijke letters over me uitstralen. Ook het 'eat' gevolgd door 'death' is erbij. Een werk dat in de oude kantine van het Stedelijk in Amsterdam mijn eetlust altijd temperde. Alle menselijke thema's komen langs. Eigenlijk was alles hiermee al gezegd.


Het werk ' also sprach Allah' van dezelfde Abdessened, riep meer vragen op dan dat het antwoorden gaf, ook al moet de kunstenaar deze zin ongemakkelijk op een Oosters tapijt aan het plafond schrijven terwijl hij door vrienden jenonast wordt. Is dit ironie of is het een verpakte fundamentalistische boodschap? Islam en westerse moderne kunst is geen gemakkelijk duo.


Dreiging blijft me omringen. Het is geweld en duisternis. Pas als Katharina Grosse haar kleuren als een soort corridor over me heeft uitgespreid, kan er wat meer lucht komen.


Lili Reynaud Dewar heeft een ruimte ingericht als een ode aan de lichamelijke liefde. Op monitoren zie je de kunstenares door eindeloze bibliotheken dansen in haar blootje terwijl ze bezwerende beweging maakt. Op de achtergrond worden de teksten gezongen die ook op banieren en lichtkranten te lezen zijn. 'Small bad blood opera' heet het werk. En hoewel het de aidsepidemie als thema heeft, is het toch een hoopvol werk. Het is een ode aan de liefde en de kwetsbaarheid.





En dan ben ik pas een half uur binnen! Voor iemand die workshops mindful in het museum geeft ben ik helemaal fout bezig. In een stroom van hongerige kunstliefhebbers loop ik van sfeer naar emotie en van ontreddering naar minimalisme. De stroom houdt niet op. Met mij lijken de duizenden bezoekers als besmet met de begeerte om het allemaal te willen ondergaan. En dat onder de meest erbarmelijke omstandigheden. De wind komt af en toe gierend binnen, oversteken van het ene naar het andere gebouw moet door hevige regenbuien en de rijen voor een kop koffie zijn tientallen meters lang. Waarom doe ik dit? Omdat ik bereid ben om geraakt te worden. Ik stel me open op om van het gewone iets bijzonders te maken en het bijzondere gewoon. Ik sta toe dat mijn fundamentele aannames tegen een nieuw licht gehouden worden. En dat ik daarin geraakt wordt in het contact met een ander artistiek mens.


En dat gebeurt ook. Ik zal enkele werken beschrijven uit een bezoek dat van 11 tot 6 uur heeft geduurd.





De Zweedse Petra Bauer toont in ' Morning breeze' een reeks oude foto's van vrouwenorganisatie uit het begin van de 20e eeuw. Vakbonden, beroepsorganisaties etc. De rij gaat maar door. In de stijve wijze van poseren tonen de vrouwen hun krachtig geloof in het goede. Op kleine tafels projecteert Bauer affiches van die organisaties die oproepen voor meetings en spreekbeurten met teksten als: 'Laat niets je afhouden te komen.' Hoewel de gebeurtenissen van de verdere eeuw het idealisme niet helemaal ondersteund hebben, stemt dit kunstwerk mij wel hoopvol. Deze vrouwenkracht is niet weg. De vonk gloeit nog.





Hiwa K, een Iraakse kunstenaar toont in zijn video 'The bell' op een monitor een metaalopkoper die munitie uit de oorlog omsmelt en tot metaalbroodjes maakt, die op het andere scherm gebruikt worden voor het gieten van een grote klok die ook voor de schermen staat opgesteld.


Wapentuig wordt gerecycled, het is niet te geloven. Met gevaar voor eigen leven verwijderen mensen op schroothopen het kruit uit blindgangers. Ook deze cirkel is rond. Dit metaal wordt weer omgesmolten voor 'ploegscharen', in dit geval dan een grote klok.





De Argentijn Ernesto Ballesteros heeft een video gemaakt van zijn performance waarin hij een superlicht papieren vliegtuig rondjes laat vliegen door de ruimte van de hal. In trage bewegingen cirkelt het tere vouwsel rond om traag ter aarde te storten. Tedere poezie.





Morgen de Giardini met de landenpaviljoens. Ik ben benieuwd of de actualiteit weer meegaat.