Damien Hirst in Venetië

 Afbeelding hirst Afbeelding99  Afbeelding88

 

 

Je kunt dit jaar in Venetie niet om Damien Hirst heen. Niet door de vele affiches die in de stad oproepen voor Treasures from the wreck of the unbelievable, maar ook niet door de koortsachtige verwachting die is opgeroepen. De beelden in de kranten en kunstbladen en op de kunstsites roepen vraagtekens op.  Is het echt zo megalomaan, hoe heeft hij dit geflikt? Je wil het met eigen ogen zien. Dus meldde ik me bij het Palasso Grassi, een van de twee plaatsen waar Hirst is neergestreken. Zodra je de deur bent gepasseerd kun je niet om het enorme gevaarte heen dat in de hal de hele drie verdiepingen vult. Een gigantisch bronzen hoofdloos fantasiewezen. Je vraagt je af hoe ze dit beeld, dat tonnen moet wegen, dit palasso hebben binnengebracht. Onderzoekt wijst echter uit dat het hier geen bronzen beeld betreft,  maar een beeld van kunststof dat in delen via de poort aan de kanaalzijde is binnengebracht. Het geheel is echter zo perfect afgewerkt dat je moeite moet doen om deze illusie te doorbreken. Dat geldt ook voor de aangebrachte sporen van koraal en algen die het geloofwaardig moeten laten lijken dat dit beeld uit de diepte van de zee is opgedoken. Want dat is het verhaal. De hele collectie kunstwerken zou opgedoken zijn uit een scheepswrak.

 

Hirst 2

'Somewhere between lies and truth lies the truth'. Deze knullige semi tegelwijsheid staat boven de ingang van het Punta della Dogana, het museum van de Pinault Collection. Tevens vormt het echter het overvleugelende credo van deze tentoonstelling. Hirst neemt je mee in een fake-wereld waarin hij je doet geloven dat de tentoongestelde beelden, munten en andere artefacten echt zijn. Terwijl hij je al snel uit deze illusie haalt als hij bij de opgedoken beelden afbeeldingen van fabelwezens en zelfs disneyfiguren toont. De waarheid is een leugen. Maar wat is het dan? Is het een grap? Zo heb ik wel een tijd rondgelopen. Hirst als een soort nieuwe Koons, die de werkelijkheid tot in de perfectie in marmer, brons of goud laat afbeelden (want hij heeft dit niet zelf gedaan). Maar dan vallen de bijpassende museumkaartjes op die tot in de kleinste details de beelden proberen te duiden en te verklaren. En al dwalend door de ruimtes van het Palasso Grassi en het Punta della Dogana, besefte ik dat het Hirst menens is, hier staat de hele wereldcultuur te kijk. Als een soort vondst van na de zondvloed waarin Hellinistische en Egyptische cultuur evenwaardig is aan de hedendaagse vermaakcultuur van Disney of de artificiële wereld van games. Zelfs vermenging vindt plaats als hij op Een Egyptische buste tatoeages laat uithouwen en deze vervolgen zonder ironie gaat verklaren in de bijgeleverde beschrijving. Alles komt langs, zelfs de kunstenaar zelf, die hij als 'collector' afbeeldt. Is dit ironie? Zo voelt het voor mij niet. Door alle schandalen heen, zie ik in het werk van Hirst het bindende motto, de strijd van de mens met de eigen sterfelijkheid. Dat was in de haai zichtbaar, in de schedel, en in alle vitrines met pillen en operatiekamerrestanten. Zijn we hier getuige van de sterfelijkheid van een cultuur? Het lijkt er wel op. Langzaam overviel me  het gevoel dat we in een museale context terugkijken op een globale cultuur, van de Maya's tot de postmoderne uitingen van nu, waarin de kunstenaar zich het recht voorbehoudt om daarin zijn fantasie te gebruiken. Net zoals Tarentino in Inglorious basters Hitler toch laat omleggen door de wraakzuchtige Joden, neemt Hirst hier een loopje met historie en creëert zijn eigen werkelijkheid, zijn eigen waarheid tussen leugen en waarheid in.

Afbeeldin hirst 2

Biënnale van Venetië 2017 deel 2

Afbeelding1

Deze Biënnale is geïnspireerd door het humanisme zegt conservatrice Christne Magel. De kunstenaar staat centraal in een tijd van grote turbulentie, economische crises, migratie, terrorisme. Geijkte patronen zijn aan het verschuiven en de kunstenaar stelt ons in staat om onze zienswijze te spiegelen aan die van hem of haar. Niet vanuit een betweterigheid, misschien is het niet-weten eerder een kenmerk. Het is de verbazing, het ongeloof of de verwondering die ons de ogen kan openen. En dat begint al bij het Hollandse paviljoen waar Wendelien van Oldenborgh ons meeneemt in een film van 15 minuten die ze in één take heeft opgenomen in en rond de St Bavokerk in Pendrecht, Rotterdam. In een visuele collage van beeld, gesproken tekst en muziek  in een omgeving met de Mondriaankleuren, geel, rood en grijs, belicht ze de recente geschiedenis van Nederland toegespitst op de al of niet aanwezige politieke en sociale veranderingsgezindheid. En het kerkgebouw speelt daarin ook een rol.

Afbeelding3

De wijk Pendrecht die ooit ontworpen werd door een door De Stijl en het Bauhaus beïnvloede architecte (Lotte Stam-Beese), is een typische naoorlogse wijk waarin functionaliteit een belangrijke rol speelt. Achteraf blijken het juist de wijken te zijn die staan voor oersaaie leefomgeving waarin de menselijke maat ver te zoeken is. Tegen dit decor van de St Bavo horen we over de revolutionaire beweging uit Suriname en de sociaal politieke situatie in het naoorlogse Nederland. Af en toe speelt een band en wordt ter afsluiting door een groep jongeren een hoopvol lied gezongen, dat de revolutionaire geest weer naar 2017 lijkt te verplaatsen. En de kunstenaar geeft ons een kijkje in een weliswaar onbekend verleden, maar biedt ook weer hoop voor de toekomst.

In die zin lijkt het Nederlandse paviljoen veel op het Spaanse waar op meerdere videoschermen groepen door een stedelijke omgeving optrekken en als een soort arbeidersbeweging een nieuwe omgeving creëren. Met vaandels en megafoons. Centraal staat een uit blik opgetrokken maquette van architectuur die in Spanje is neergezet in de vorige eeuw.

Deze hoopvolle volksbeweging is in het Russische paviljoen ver te zoeken. Hier marcheren hordes uniforme wezens door de ruimte. Met een speciale app kun je de artificiële wezens zien worstelen in blokken witte materie waaruit ze zich proberen te bevrijden. Hier is de hoop verdwenen. Net zo als in het Duitse paviljoen dat dit jaar de gouden leeuw heeft gewonnen. Er stond een lange rij belangstellenden in de regen. Slechts tussen 12 en 2 is het paviljoen gevuld met jonge acteurs die verveeld rondhangen en geen enkele blijk van belangstelling tonen voor de mensen die over glazen platen boven hen lopen.

Afbeelding5

Afbeelding6

In het Belgisch paviljoen was werk te zien van de fotograaf Dirk Braeckman. Verstilde foto's op het breukvlak tussen schilderkunst en fotografie. Maar het is net alsof het niet stil mag zijn. Er zijn statements nodig. Je merkt  gaandeweg dat het bijna not-done is om als kunstenaar alleen maar mooi, verstild werk te maken. Er is een soort nieuw engagement nodig. Zonder dat je als kunstenaar activist wordt en op de barricaden moet.

Afbeelding7

Small_White_Pebble_Cir M in het M

Zondag 9 juli geef ik de laatste workshop Mindful in het Museum vóór de zomer. In augustus is er geen workshop

Laat je meevoeren in de wonderbaarlijke wereld van kunst en ontmoet jezelf in het kunstwerk.

In twee uur tijd gaan we twee kunstwerken bekijken, zien en gewaar worden.

Ontdek dat de grens tussen het kunstwerk en jou verdwijnt en dat je samenvalt.

Het kunstwerk vindt jou, je hoeft niet te zoeken.

Om 11.15u. starten we in museum Boijmans in Rotterdam

Biennale Venetie 2017 Philip Guston in de Academia

Wanneer de lelijke fabrieksterreinen gaan wijken voor de lange brug over de lagune naar Venetië lijkt het alsof de hele atmosfeer omdraait, het tempo verandert, zelfs de geur anders wordt. Je bent nu in de stad die haar verleden zo meezeult dat ze langzaam in het water dreigt te gaan zinken. Op de Piazzale Roma stopt het verkeer, de trams, de bussen, taxi's en ben je aangewezen op óf de waterbus óf je gaat lopend de stad te lijf. Ik steek de met trappen bedekte brug over en raak verstrikt in een wirwar van steegjes, kades, straatjes die op een mysterieuze manier allemaal naar de Rialtobrug of Piazza San Marco leiden. De eerste keer probeerde ik nog angstvallig structuur aan te brengen in de route. Nu sla ik elke keer weer een ander hoek om en vertrouw me volledig toe aan de stad.

 

unnamed

De cafés lachen en geuren je toe. Op elke hoek is een overheerlijke cappuccino te krijgen. Het is de vijfde keer dat ik in deze stad ben, en elke keer is het een verrukking. Je waant je terug in de tijd van Goldoni, de tijd van Shakespears Othello of de Koopman van Venetië. Om elke hoek kan Cassanova je tegemoet treden.

Maar, daar kom ik niet voor. Het is is niet het verleden wat lonkt in Venetië, het is het heden en de toekomst. Ik kom voor de Biënnale, het tweejaarlijkse centrum van de moderne, hedendaagse kunt in de wereld.

Ik ben vandaag om 15u. geland op Marco Polo, dus voordat ik goed en wel in Venetie ben, is het sluitingstijd van de tentoonstellingen. Maar, niet van de Academia, die tot 19u. geopend is. Dus al zwervend bereikte ik voor sluitingstijd de Academia en zag de tijdelijke tentoonstelling Philip Guston and the poets.

Met mijn CJP-kaart en de bevestiging dat ik een 'artteacher' was, kwam ik gratis binnen.

unnamed (15)

 

Guston verschilt van veel kunstenaars door zijn omgekeerde ontwikkeling. De werken uit de jaren vijftig dragen het wilde pasteuze van het abstract expressionisme. Wilde werken die heel nieuw aandoen. Ik kende deze ontwikkeling van hem nog niet. Maar dan vindt Guston al vlug zijn bekende figuratieve vocabulaire, de schoenen, sigaretten, en gloeilampen. De tentoonstelling legde een link met de schilderkunst uit de renaissance en met de poëzie. Massacio en Pierro dela Franscesca vulde de eerste verbinding en dichters als Yeats, T.C. Elliot de tweede. Voor Guston zijn de voorwerpen geen realistische afbeeldingen, maar een soort iconografie uit zijn jeugd waarin hij de opdracht ziet om ze af te beelden als een optische logica. Hij is als kunstenaar een intermediair tussen individueel weten en de buitenwereld. Zijn beelden stollen als het ware in de realiteit en bevinden zich in een soort tussenwereld, zoals de anima van Jung. Op de plek waar individuele binnenwereld en de buitenwereld elkaar raken, ontstaan de mythische vormen van het onderbewustzijn. De beelden worden daarmee buiten de tijd geplaatst, zonder verleden of toekomst als alleen maar feiten in het nu. De verbinding met de poëzie bestaat misschien wel daarin  dat T.S. Eliot ooit schreef: goede poëzie roept geen emoties op, maar bevrijd juist van emoties. Zo bevrijden de werken van Guston van emoties in plaats van ze op te roepen. En dichter en schilder naderen elkaar in de doodtijding in East Coker:' in my beginning is my end. In my end is my beginning.

unnamed (2)

 

Uiteraard wilde ik de heilige Ontkommer van Jheronimus Bosch graag weerzien. In de grote zaal waar ik het de vorige keer gemist had omdat het in restauratie hing het samen met de woestijnheilige en de hellevisioenen. Tot mijn verbazing kon ik tot op centimeters bij het werk komen. Maar er klopte iets niet. Het bleken replica's te zijn. De originelen hangen in het Dogenpaleis op een tentoonstelling over Bosch en Venetië. Later liep ik tegen het werk Banket in het huis van Levi van Veronese aan. Ik had dit werk behandeld in een van mijn colleges in de 25 revoluties in de kunst over de uitwerking van de contrareformatie. Veronese schilderde dit laatste avondmaal voor het Benedictijner klooster St Giovanni e Paulo in Venetië als vervanging van het bij brand verloren gegane werk van Titiaan. Omdat de inquisitie het te profaan vond, veranderde Veronese de titel. Hier zag ik dat het werk fenomenaal en muurvullend is.

Bij schemering orden de straatjes van Venetië nog mysterieuzer en camoufleren ze de moderne aanvullingen als hinderlijke anachronismen. unnamed (1)