Biënnale van Venetië

Het leek wel of Venetië spijt wilde betuigen voor het noodweer van gisteren. De zon stond  te stralen en zorgde voor een oogverblindend effect  boven de lagune. Vandaag bezocht ik de Giardini, het park dat al sinds 1885 onderdak biedt aan de landenpaviljoens. Ook waren er nu weer veel mensen op de been. Het was de laatste dag van de Biënnale. Hierna sluiten ze voor anderhalf jaar.


De Biënnale wordt met veel spektakel omgeven. Des te opmerkelijker is het dat dat niet de tendens is bij de uitvoerende kunstenaars. Het Nederlandse paviljoen biedt onderdak aan herman de vries die het kleine tot kunst verheft. Hij lijst gedroogde rietpluimen in en schrijft met verkoold hout op de muur: 'always to be to be to be.' Het 'zijn' als thema, als dat geen mindfulness is.


De bezoekers drommen binnen om zich te vergapen aan een cirkel van rozenknoppen of de vries' verzameling zeizen. Geen spektakel, alleen maar zijn.


Deze verzamelwoede van het kleine kwam ik vaak tegen op de Biënnale. Ook in woorden. Joana Hadjithomas en Khalil Joreige houden kleine observaties bij in een dagboek. Zo klein dat ze weer gaan leven als je het voorstellingsvermogen aan het werk zet. Een oogopslag van een voorbijganger, het geluid van een bel in de verte. Ze zetten de zintuigen weer aan. Op een tafel ligt een vuistdik boek met deze observaties waarvan je de bladzijden mag opensnijden. De wand is gevuld met tientalle zelfde boeken met daaronder de datum van notities. Een monnikenwerk of liever gezegd sisyphusarbeid. Want houden de observaties ooit op? In de aula midden in de Giardini lezen acteurs de notities voor en snijdt een van hen telkens de bladzijden open. Het geluid van het snijden en de voorgelezen notities worden akoestisch versterkt en door camera's opgenomen. Kleine observaties, genoteerd, voorgelezen en weer geregistreerd. Onwillekeurig roept dat bij mij de vraag op: ' Wat neem ik waar?'


Op een andere plek wordt het woord juist weer overvloedig. Omdat een onderliggend thema van deze Biënnale het boek 'Das Kapital' van Markx is (dat overigens ook integraal wordt voorgelezen), zie ik veel werken die zich verhouden met dit socialistisch beginsel. Op twee schermen toont Isaac Julien een college en discussie over het thema 'kapitalisme en kunst'. Het geluid van de registratie verwisselt steeds van luidspreker en sommige woorden worden in letters in het beeld geprojecteerd. Het gaat aan de ene kant over kapitalistische termen als rente en investeren tegenover woorden als emotie en integriteit. Een heel interessante discussie die ik zeker terug zou willen horen, want het werk hing in een trappenhal waar hele drommen bezoekers zo'n lawaai maakten dat ik veel niet kon verstaan. Woorden vervliegen in de herrie. Evenals in de video op drie schermen van Alexander Kluge waarin zoveel taal en beeld door elkaar wordt getoond dat het geheel zo verwarrend wordt dat het lachwekkend is. Een citaat bleef me bij: 'Hij gebruikt zoveel informatie als een walvis die plankton zeeft door de baleinen. Alles wat blijft hangen is bruikbaar.' Zo keek ik ook naar dit werk.





Voor het paviljoen van Urugay stond een rij wachtenden. Nieuwsgierig sloot ik aan om bij binnenkomst een ogenschijnlijk lege ruimte te zien. Bij nader onderzoek zag ik minuscuul kleine strookjes zeer precies uitgesneden papier die op de muur geplakt een oneindig labyrint van verdichting vormen als de plattegrond van een stad. Soms dicht op elkaar, dan weer verspreid. Pas als je met je neus op de muur keek, kon je het wonder ontdekken. Een werk van Marco Maggi dat je net zo verbijsterd achterlaat als de foto's van Andreas Gursky van mensenmassa's in Aziatische sweatshops of handelaren op de beursvloer.





'Das Problem ist nicht sich von unseren Illusionen zu befreien. Das Problem ist sich von Situationen zu befreien die Illusionen erforderen.'


En dan zijn we toch weer terug in de actualiteit. Misschien liggen de antwoorden niet meer in grote woorden, maar in het waarnemen van het kleine.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *