Kunst en werkelijkheid

Kunst en werkelijkheid.

In de veelvoud van betekenissen die aan kunst worden toegedicht is de taak voor de kunst om iets over de werkelijkheid te zeggen de meest in het oog springende. Na eeuwen waarin de werkelijkheid moest worden nagebootst, zie je nu dat de kunst de werkelijkheid reflecteert. Daardoor is de toeschouwer in staat de eigen visie bij te stellen of ter discussie te stellen. Want de werkelijkheid is een relatief begrip. Bestaat er wel een werkelijkheid? Of is er alleen maar een perceptie?

In de tentoonstelling ‘Homo Desperatus’ in het Stedelijk museum van Den Bosch wordt dat heel inzichtelijk gemaakt.

Dagelijks worden we overspoeld door de media met beelden en visies over brandhaarden in de wereld. Syrië, de Oekraïne, de Gazastrook, uitbraken van Ebola. Kunstenaar en theatermaker Dries Verhoeven gebruikt dit uitgangspunt door de brandhaarden te visualiseren in vitrines waarin hij waarheidsgetrouw delen van deze brandhaarden in miniatuur nabouwt. Met dat verschil dat deze werelden niet bevolkt worden door mensen maar door mieren. De mier, een insect dat alleen kan overleven in het collectief. Mieren spelen de hoofdrol in deze installatie over het menselijk lijden in de 21e eeuw. In deze installatie loopt de kijker langs 44 vitrines met natuurgetrouwe schaalmodellen van menselijk leed; de kernreactor in Fukushima, het parlementsgebouw in Kiev, een drugskliniek in Duitsland, een ingestorte kledingfabriek in Bangladesh. Iedere vitrine wordt bewoond door een mierenkolonie.
Wanneer een nest instort ontwikkelen mieren in korte tijd een nieuw systeem. In Homo Desperatus onderzoeken de mieren zogezegd ónze ingestorte nesten: onaangedaan door de ramp offeren zij het individu op voor het collectief. Zijn deze rampplekken de ‘collateral damage’ van onze globaliserende wereld?
Homo Desperatus confronteert de bezoeker met zijn blik op de lijdende mens.

Bij mij kwam de schok door het besef dat ik als een soort opperwezen objectief naar de brandhaarden kon kijken. Dode mieren in de straten van Bagdad, een mier die met een lichaamsdeel van een andere mier het heenkomen zoekt in Guantanomo Bay. Maar, wat is het verschil met het zien van dagelijkse journaalbeelden? Ik realiseerde me dat mijn objectiviteit ter discussie stond. Ik zag geen brandhaarden, ik zag het mechanisme van het (over)leven. Cynisch was het commentaar van Verhoeven op de bordjes bij elke vitrine: ‘Door economische of religieuze redenen was er voor de westerse mogendheden geen noodzaak voor ingrijpen.’ En met een schok realiseer ik mij dat ik aan die kant sta.

Homo Desperadus wa te zien in Den Bosch tot en met  31 augustus 2014

 

 

Charles van Otterdijk exposeert in het van Abbemuseum in Eindhoven. In het kader van de tentoonstelling Positions bouwt hij bestaande gebouwen na. Maar dan op ware grootte. Je loopt in een duistere, in legergroentinten geverfde omgeving, zaal na zaal. Ruimtes waarin foto`s aan de wand hangen en houten voorwerpen in de ruimte de aandacht vragen. Het mysterie wordt enigszins opgehelderd als je leest dat het hier geheime ruimtes betreft die hij op de grens tussen voormalig Oost-Duitsland en Polen aantrof. De voorwerpen heeft hij, heel esthetisch, nagemaakt in hout. In een vitrine legt hij documentatie van afluisterpraktijken en spionage. De toon in gezet. Het gaat over informatie, controle, bewaking. En opeens lijken de voorwerpen verdacht veel op martelwerktuigen. Zijn de steriele ruimtes verhoorkamers?

Maar dan klapt een derde perceptie open. Het is wel heel esthetische allemaal. Je meent de kleuren van Carel Fabritius te herkennen in de foto`s die keurig gerangschikt in identieke lijsten aan de muur hangen. Wat is waar?

Wat is waar aan de informatiestroom die wij dagelijks zien en horen? Wie stuurt die stroom, wie controleert? Charles van Otterdijk voedt met zijn werk de paranoia van onze huidige goedgeïnformeerde wereld. En evenals Dries Verhoeven stelt hij als kunstenaar vragen over de werkelijkheid. Antwoorden stollen langzaam in mijn verontruste geest of leiden misschien alleen maar naar nieuwe vragen.

Positions is nog te zien in Eindhoven tot en met 12 oktober

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *